Laedriye, klasik İslam kelam ve felsefe literatüründe ‘nedensizlik’ ya da ‘tesadüfçülük’ anlayışını savunan ve evreni bir yaratıcı olmaksızın rastlantısal oluşumla açıklayan felsefi görüşe verilen addır.
Laedriyenin Tanımı
Laedriye kelimesi, Arapça’da ‘dehr’ kökünden türemiş olup ‘zaman’ ya da ‘ebediyet’ anlamı taşır. Bu akıma göre evren sonsuz bir zamandan beri var olagelmiş, her şeyin kaynağı bir yaratıcı irade değil, kör tesadüf ya da salt maddedir. İslam kelam geleneğinde laedriye görüşü, dehriyye adıyla da anılan materyalist ve ateist eğilimleri kapsayacak biçimde kullanılmıştır. Gazalî başta olmak üzere pek çok Müslüman düşünür bu görüşü ayrıntılı şekilde ele alıp reddetmiştir.
Kelam Geleneğindeki Değerlendirmesi
İslam kelamcıları laedriyeyi imanın temel esaslarıyla bağdaşmayan bir görüş olarak değerlendirmiştir. Hudus delili, inayet delili ve gaye delili gibi akli kanıtlar, evrenin sonradan yaratıldığını ve bir yaratıcı gerektirdiğini ispatlamak amacıyla doğrudan bu görüşe karşı geliştirilmiştir. Laedriye, İslam felsefesinde sistematik reddiyeye konu olan en eski materyalist eğilimlerden biri olma özelliğini korumaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Laedriye ile ateizm aynı şey midir?
Kavramsal olarak örtüşen yönleri vardır; ancak laedriye İslam kelam literatürünün özgün terminolojisine aittir ve daha çok ‘dehri’ tutumu tanımlar.
Laedriyeye karşı İslam'ın temel argümanı nedir?
Evrenin sonradan var olduğunu gösteren hudus delili, tesadüfçü ve ezeliyetçi görüşleri çürütmek amacıyla kullanılan temel argümandır.
Hangi âlimler laedriyeyi reddetmiştir?
Gazalî, Fahreddin Razî ve Maturidî başta olmak üzere kelam geleneğinin önde gelen isimleri bu görüşü kapsamlı biçimde reddetmiştir.
İlgili kavramlar: Kelam, Hudus Delili, Materyalizm
Bu kavramı sınav formatında pekiştirmek için soru çöz veya özet ders notlarına göz at.