DHBT Mülakat Rehberi: Akış, Çıkmış Sorular, Tecrübeler ve Usul
Mülakat odasında adım adım ne oluyor, son yılların çıkmış soruları hangi başlıklardan geliyor, adaylar neler yaşadı, heyecan nasıl yönetilir ve komisyon huzurunda hangi adaba dikkat edilir — hepsi tek sayfada, sekmeler halinde.
Mülakat Odasında Adım Adım Ne Oluyor?
Diyanet İşleri Başkanlığı mülakatının belirli bir usulü vardır. Adaylar liste sırasına göre içeri alınır ve genelde şu akış işler:
- Kendini tanıtma. İçeri girince adınızı, nereli olduğunuzu, hangi okulu bitirdiğinizi kısa cümlelerle söylemeniz istenir. Uzatmayın; net ve öz olun.
- Kur’an-ı Kerim. Önünüzdeki Kur’an’ı açmanız istenir; genelde orta sayfalar gelir. Ayetin durumuna göre 3-4 satır okutulur.
- Tecvid tahlili. Okuduğunuz yer üzerinden “burada hangi tecvid var?” diye sorulur. Uygulama yaptıysanız çoğunlukla teorisi sorulmaz; ama bazen istenir — o yüzden teoriye de çalışın.
- Ezber ve dualar. Müfredat ezberleri ve dualar dinlenir. Mülakat puanının belkemiği: yüzünden okuma + ezber.
- Fıkhi sorular. İlmihalin 1. cildi ve 2. cildin ilk konuları (kurban, kefaret, yemin) ağırlıklı. Fıkıh ağırlıklı bir mülakat sizi bekler.
- Çıkış. Sorular bitince nazikçe çıkmanız beklenir. (Çıkış adabı için “Usul & Erkân” sekmesine bakın.)
Kritik ipucu: Kur’an’ın tam ortası
Komisyon yüzünden okuturken genellikle 10 ile 20. cüz arasını (Kur’an’ın orta sayfaları) seçer. Buralar telaffuzu zor, med hatası yapmaya müsait yerlerdir.
En çok test edilen sureler: Hûd, Yûnus, Yûsuf, Meryem, Tâhâ ve Kehf. Özellikle Yûsuf ve Kehf, kıssa anlatımı yoğun olduğu için sık gelir.
Çalışma yöntemi: Bu sureleri sevdiğiniz bir hâfızdan bol bol dinleyin, takip ederek okuyun. Harfleri mahrecinden çıkarırsanız ufak tefek hatalar sorun olmaz.
1Temsil
Diyanet çatısı altında görev almak, o kurumu temsil etmektir. Kılık-kıyafet, üslup ve hitabet bu yüzden önemlidir. Size sorulduğu kadar cevap verin; sorulmayana karışmayın.
2Net cümleler
“Şöyle olabilir, şöyle olmalıydı” gibi şüpheli ifadeler yerine “şöyledir, bu şekildedir” diyen yargı bildiren cümleler kurun — ama kısa ve öz. Konuya hakim olduğunuz izlenimini verin.
3Kur’an
Günlük çalışın: her namaz sonrası birer sayfa, günde 5 sayfa gibi. Özellikle sayfa başlarına ve tecvid kaidelerine çalışın. Mümkünse bir arkadaşla karşılıklı dinleyip eksik yakalayın.
4Ezber (müfredat)
Bayan adaylar: Bürûc-Nâs arası son cüz + Yâsîn, Mülk, Nebe + Bakara 1-5 / 255 (Âyetü’l-Kürsî) / 285-286 + Haşr 20-24.
Erkek adaylar: Duhâ-Nâs arası + Bakara ve Haşr’ın ilgili ayetleri.
Dualar: Yemek, ezan, cenaze, hatim, yağmur duaları; erkeklerde ayrıca vaaz ve hutbe duası.
5Dini sorular
Fıkıh ağırlıklı: ilmihalin 1. cildinin tamamı + 2. cildin ilk üç konusu (kurban, kefaret-yemin, adaklar). Ayrıca temel İslam bilimlerinden belli başlı başlıklar (mezhepler tarihi, tefsirde vücûh-nezâir, mevzu hadis vb.).
6Kişisel yetkinlik
“Son hangi kitabı okudunuz? Hobileriniz? Kişisel çalışmalarınız?” Bunlar hem heyecanınızı kırmak hem sizi konuşturmak için sorulur. Hazırlıklı olun.
7Kurum aidiyeti
Diyanet’in tarihçesi (3 Mart 1924, 429 sayılı Kanun), başkanları, Din İşleri Yüksek Kurulu, DiyanetTV yayınları. Kuruma karşı ilginizin belli olması, yüzünden okumadaki ufak hataları bile telafi edebilir.
Çıkmış Sorular — Konu Konu Soru Bankası
Son yılların mülakatlarında adayların karşılaştığı sorular ve sık çıkan konu başlıkları. Farklı şehirlerdeki komisyonlar aynı konuyu evirip çevirerek sorabiliyor. Başlığa tıklayıp o alandaki soruları ve cevaplarını görün. Belkemiği Kur’an okuyuşu, tecvid ve ezber; en çok da fıkıh soruluyor.
•Tecvid Kuralları
- Tecvid ne demektir?Kur’an-ı Kerim’i harflerin mahrecine ve sıfatlarına uygun, hakkını vererek güzel okuma ilmidir.
- Med çeşitleri nelerdir?Medd-i tabiî (aslî med, 1 elif). Medd-i muttasıl (med harfi + hemze aynı kelimede, 4 elif, vacip). Medd-i munfasıl (med harfi bir kelimede, hemze sonraki kelimede, 1-4 elif caiz). Medd-i lâzım (med harfinden sonra sükûn-ı lâzım, 4 elif). Medd-i ârız (vakıf sebebiyle ârız sükûn, 1-4 elif). Medd-i lîn (lîn harfi + ârız sükûn).
- İhfâ nedir, kaç harfi vardır?Tenvin veya sâkin nûndan sonra ihfâ harflerinden biri gelince, nûnu gizli ve ğunneli okumaktır. 15 harfi vardır (izhâr, idgâm ve iklâb harfleri dışındakiler).
- İzhâr harfleri nelerdir?Boğaz (halk) harfleri: ء ه ع ح غ خ. Sâkin nûn/tenvinden sonra gelince açık okunur.
- İdgâm harfleri ve çeşitleri?Harfleri “yermelûn” (ي ر م ل و ن). İdgâm-ı meal ğunne: ي ن م و. İdgâm-ı bilâ ğunne: ل ر.
- İklâb nedir?Sâkin nûn veya tenvinden sonra “ب” gelince, nûn sesinin ğunneli mîm’e çevrilerek okunmasıdır.
- Kalkale harfleri nelerdir?“Kutb-i cedd”: ق ط ب ج د. Sâkin olduklarında mahreçte hafif bir sarsıntı/tınlama ile okunur.
- İdgâm-ı misleyn, mütecâniseyn, mütekâribeyn farkı?Misleyn: mahreç ve sıfatı aynı iki harf. Mütecâniseyn: mahreci aynı, sıfatı farklı. Mütekâribeyn: mahreç ve sıfatı birbirine yakın harfler.
- Râ harfi ne zaman kalın/ince okunur?Üstün ve ötreli ise kalın; esreli ise ince okunur. Lafza-i celâl’deki (Allah) lâm da kendinden önce üstün/ötre varsa kalın, esre varsa ince okunur.
- Harflerin sıfatlarından örnekler (komisyon sorar).Zıt sıfatlar: cehr-hems, şiddet-rihvet, istîlâ-istifâle, ıtbâk-infitâh. İstîlâ (kalınlık) harfleri “hussa dağtın kız” (خ ص ض غ ط ق ظ).
•Kur’an İlimleri ve Kıraat
- İlk ve son nâzil olan ayetler?İlk: Alak suresi 1-5. ayetler. Son nâzil konusunda ihtilaf vardır; sık zikredilen: Bakara 281 ve Mâide 3.
- Bizim okuduğumuz kıraat hangisidir?Âsım kıraati, Hafs rivayeti. Meşhur yedi kıraat imamı: Nâfi, İbn Kesîr, Ebû Amr, İbn Âmir, Âsım, Hamza, Kisâî.
- Mekkî ve Medenî ayet ne demektir?Hicretten önce inen ayet/sureler Mekkî, sonra inenler Medenî’dir. Mekkî’de iman-ahiret, Medenî’de ibadet-hukuk ağırlıktadır.
- Muhkem ve müteşâbih ayet nedir?Muhkem: mânâsı açık, tek anlamlı ayet. Müteşâbih: birden çok mânâya açık, te’vil gerektiren ayet.
- Nâsih-mensûh nedir?Sonra gelen bir hükmün öncekini yürürlükten kaldırması (nesih); kaldıran nâsih, kaldırılan mensûhtur. En çok muâmelât alanında olmuştur.
- Tefsir, te’vil ve meâl farkı?Tefsir: ayetin geniş açıklaması. Te’vil: muhtemel mânâlardan birini tercih. Meâl: yaklaşık/öz çeviri. Tercüme birebir aktarım olup Kur’an için “meâl” tercih edilir.
- Fâtiha suresinin diğer isimleri?Ümmü’l-Kitâb, Seb’u’l-Mesânî, Fâtihatü’l-Kitâb, Sûretü’l-Hamd, Şifâ.
•İman Esasları ve Sıfatlar
- İmanın ve İslam’ın şartları?İmanın şartları 6: Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, ahiret gününe, kaza ve kadere iman. İslam’ın şartları 5: kelime-i şehadet, namaz, oruç, zekât, hac.
- Allah’ın zâtî sıfatları nelerdir?Vücûd, Kıdem, Bekà, Vahdâniyet, Muhâlefetün li’l-havâdis, Kıyâm bi-nefsihî (6 sıfat).
- Allah’ın sübûtî sıfatları nelerdir?Hayat, İlim, Semî’, Basar, İrâde, Kudret, Kelâm, Tekvîn (Mâtürîdî’ye göre 8 sıfat).
- Peygamberlerin sıfatları nelerdir?Sıdk (doğruluk), Emânet, Fetânet (üstün akıl), İsmet (günahsızlık), Tebliğ.
- İman ile İslam arasındaki ilişki?İman kalbî tasdik, İslam ise bunun amele dökülmüş halidir; ikisi öz-kabuk gibi birbirini tamamlar.
- Kazâ ve kader nedir?Kader: Allah’ın olacak şeyleri ezelî ilmiyle takdir etmesi. Kazâ: bu takdirin zamanı gelince yaratılmasıdır.
- Tekvînî ve teşrîî irade farkı?Tekvînî irade: her şeyi kapsayan yaratma iradesi. Teşrîî irade: Allah’ın razı olduğu, emrettiği şeylere yönelik iradesi.
•Melekler, Kitaplar, Ahiret
- Dört büyük melek ve görevleri?Cebrâil (vayi getirmek), Mîkâil (rızık ve tabiat olayları), İsrâfil (sûra üflemek), Azrâil (ruhları almak).
- Diğer melekler?Kirâmen Kâtibîn (amelleri yazan), Münker-Nekir (kabir sorgusu), Rıdvan (cennet), Mâlik (cehennem), Hamele-i Arş.
- İlâhî kitaplar ve indirildiği peygamberler?Tevrat (Hz. Mûsâ), Zebûr (Hz. Dâvûd), İncil (Hz. Îsâ), Kur’an (Hz. Muhammed).
- Suhuflar kaç tane ve kime verilmiştir?100 suhuf: Hz. Âdem 10, Hz. Şît 50, Hz. İdrîs 30, Hz. İbrâhim 10.
- Kabir hayatına dair kavramlar?Berzah (dünya-ahiret arası hayat), kabir sualleri, kabir azabı/nimeti.
- Ahiretle ilgili başlıca kavramlar?Ba’s (diriliş), haşir, mîzan (amel tartısı), sırât, şefaat, cennet ve cehennem.
•Namaz
- Namazın farzları kaçtır?12 farz. Dışındaki şartlar (6): hadesten tahâret, necâsetten tahâret, setr-i avret, istikbâl-i kıble, vakit, niyet. İçindeki rükünler (6): iftitah tekbiri, kıyâm, kırâat, rükû, secde, ka’de-i ahîre (son oturuş).
- Namazın vaciplerinden bazıları?Fâtiha okumak, Fâtiha’ya sûre/ayet eklemek, ta’dîl-i erkân, ka’de-i ûlâ, tahiyyat okumak, vitirde kunut, bayram tekbirleri ve selâm vermek.
- Secde-i sehiv ne zaman gerekir?Namazın vaciplerinden biri unutularak terk veya tehir edilirse gerekir; sonunda selâmdan sonra iki secde yapılır.
- Namazı bozan (müfsit) şeylerden bazıları?Konuşmak, bir şey yiyip içmek, kahkaha ile gülmek, kıbleden dönmek, amel-i kesîr (namaz dışı çok hareket), özürsüz boğaz temizlemek.
- Vitir namazının hükmü nedir?Hanefî’ye göre vaciptir; üç rekâttır ve son rekâtında kunut duası okunur.
- Muhâzâtü’n-nisâ nedir?Cemaatle namazda kadınla erkeğin aynı hizada durması. Şartları oluşunca rükûlu-secdeli namazda erkeğin namazı bozulur; cenaze namazında bozmaz.
- Kişinin irade dışı namazı hangi hallerde bozulur?Sabah namazında güneşin doğması, bayram namazında zeval, cuma namazında ikindi vaktinin girmesi.
- Saf düzeni nasıl olmalı?İmama uyan tek erkekse imamın tam sağında; birden çok kişi veya kadın ise arkada durur.
- Müdrik, mesbûk, lâhik kimdir?İmama baştan yetişen müdrik; sonradan yetişen mesbûk; imama uyup arada namazı kesilen (uyuma/abdest gibi) lâhiktır.
- Cuma namazının sıhhat şartlarından?Vaktin girmesi, cemaat, izin (umûma açık olması), hutbe okunması, mekânın şehir/kasaba olması.
- Kunut duasını bilmeyen ne okur?“Rabbenâ âtinâ…” duasını veya üç kez “Allahümme” der.
- Tertip sahibi kimdir?Üzerinde altı vakit veya daha az kaza namazı bulunan kişi; kaza ile vakit namazı arasında sıraya uyar.
•Abdest, Gusül ve Taharet
- Abdestin farzları nelerdir?Dört farz: yüzü yıkamak, kolları dirseklerle beraber yıkamak, başın dörtte birini meshetmek, ayakları topuklarla beraber yıkamak.
- Guslün farzları nelerdir?Üç farz (Hanefî): ağza su vermek (mazmaza), buruna su vermek (istinşâk), bütün bedeni yıkamak.
- Abdesti bozan şeylerden bazıları?Ön-arka yoldan çıkan şeyler, kan-irin akması, ağız dolusu kusmak, bayılmak, namazda kahkaha ile gülmek.
- İstincâ, istibrâ, istinkâ farkı?İstincâ: abdest bozduktan sonra avret yerini temizlemek. İstibrâ: idrar yolunda idrar kalmaması için beklemek. İstinkâ: temizliğin tam olduğuna kalben kanaat getirmek.
- Hayız ve nifas süreleri?Hayız en az 3, en çok 10 gün (Hanefî). Nifas (loğusalık) en çok 40 gündür.
- Necaset çeşitleri?Necâset-i galîza (ağır) ve necâset-i hafîfe (hafif); temizlenmesi gereken miktar buna göre değişir.
- Teyemmüm nedir, delili ve sebepleri?Su bulunmadığında/kullanılamadığında toprak vb. ile yüz ve kolları meshetmek. Delili Mâide 6. Sebep: su yok/ulaşılamıyor, hastalık, aşırı soğuk, düşman tehlikesi.
- Mest üzerine mesh süresi?Mukim için 1 gün 1 gece (24 saat), seferî için 3 gün 3 gece (72 saat).
•Oruç
- Orucu bozup sadece kaza gerektiren durumlar?Unutarak değil de kasten ama şehvetle olmayan bozmalar; örneğin ilaç almak, isteyerek kusmak, boğaza kaçan su. Yalnız kaza gerekir.
- Kaza ile birlikte kefaret gerektiren durum?Ramazanda, oruçlu olduğunu bilerek, kasten yeme-içme veya cinsel ilişki ile orucu bozmak. Kefaret: iki ay ara vermeden oruç; olmazsa 60 fakiri doyurmak.
- Orucu bozmayan şeylerden bazıları?Unutarak yemek-içmek, ihtilam olmak, göz damlası, gıybet (orucu bozmaz ama sevabını götürür).
- Visâl orucu nedir, hükmü nedir?İftar etmeden iki gün peş peşe tutulan oruç; ümmet için caiz değildir, Peygamberimize mahsustur.
- Orucu tutmamayı mübah kılan haller?Yolculuk (seferîlik), hastalık, ileri yaşlılık, ağır-meşakkatli iş, gebe ve emzikli olmak.
- Fıtır sadakası (fitre) nedir?Ramazan ayında, temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip Müslümanın, bayram namazından önce vermesi vacip olan sadakadır.
- İtikâf nedir?İbadet niyetiyle bir mescitte belli süre kalmak; Ramazan’ın son on gününde sünnet-i müekkededir.
•Zekât
- Zekâtın şartları nelerdir?Müslüman, hür, akıllı-bâliğ olmak; nisaba mâlik olmak; malın üzerinden bir yıl geçmesi (havelân-ı havl) ve malın nâmî (artıcı) olması.
- Nisap miktarı nedir?Altında 20 miskal (yaklaşık 80 gr), gümüşte 200 dirhem. Bu miktara ulaşan artıcı malın kırkta biri (%2,5) zekât verilir.
- Zekât kimlere verilir (8 sınıf)?Fakir, miskin, âmil (zekât memuru), müellefe-i kulûb, rikàb (köle azadı), gàrim (borçlu), fî-sebîlillâh, ibnü’s-sebîl (yolda kalan). Kaynak: Tevbe 60.
- Zekât kimlere verilemez?Anne-baba ve yukarısı, çocuk-torun, eş; ayrıca gayrimüslime ve zengine (temel olarak) verilmez.
- Öşür nedir?Toprak ürünlerinin zekâtı: yağmur/nehir suyuyla sulanan üründe 1/10, emek-masrafla (kova, motor) sulananda 1/20.
- Havâic-i asliye nedir?Temel ihtiyaçlar: oturulan ev, ev eşyası, giyecek, ulaşım aracı, meslek kitapları. Bunlardan zekât verilmez.
•Hac ve Umre
- Haccın farzları nelerdir?Hanefî’ye göre: ihram (şart), Arafat vakfesi ve ziyaret (ifâda) tavafı (rükün).
- Haccın vacipleri nelerdir?Sa’y, Müzdelife vakfesi, şeytan taşlama, halk/taksîr (tıraş-kısaltma), veda tavafı.
- Hac çeşitleri nelerdir?İfrad: sadece hac. Temettu: umre ve haccı ayrı ihramlarla. Kırân: umre ve haccı tek ihramla birleştirmek.
- Mîkat nedir?Hac/umreye niyetlenenin ihrama girmesi gereken sınır yerleri (Zülhuleyfe, Cuhfe, Karnülmenâzil, Yelemlem, Zât-ı Irk).
- İhram yasaklarından bazıları?Dikişli elbise giymek (erkek), avlanmak, tıraş olmak/tırnak kesmek, koku sürünmek, cinsel ilişki.
- Umre nedir, hükmü nedir?Belirli bir zamanı olmayan; ihram, tavaf, sa’y ve tıraştan ibaret ibadet. Hanefî’de sünnet-i müekkededir.
•Yemin ve Kefaret
- Yemin çeşitleri nelerdir?Yemin-i gamûs: bile bile yalan yere edilen yemin (büyük günah). Yemin-i lağv: doğru zannıyla yanlışlıkla edilen (kefaret yok). Yemin-i mün’akid: geleceğe yönelik, bozulunca kefaret gereken yemin.
- Yemin kefareti nedir?On fakiri doyurmak/giydirmek ya da bir köle azat etmek; gücü yetmeyen üç gün oruç tutar.
- Oruç (ve zıhar) kefareti nedir?Köle azadı; yapamayan iki ay ara vermeden oruç; buna da gücü yetmeyen 60 fakiri doyurur.
- Adak (nezir) nedir?Dinen yükümlü olunmayan bir ibadeti kişinin kendine vacip kılmasıdır; şartlarına uyan adağın yerine getirilmesi gerekir.
•Nikâh ve Aile Hukuku
- Nikâhın şartları nelerdir?Ehliyet, sîga (icap-kabul), meclis birliği, süreklilik, evlenme engeli bulunmaması, şartsızlık. (Şâfiî/Mâlikî’de velî de şarttır.)
- Nikâhta kaç şahit gerekir?Şahitsiz nikâh geçerli olmaz. İki erkek ya da bir erkek iki kadın (Hanefî).
- Mehr-i müsemmâ ve mehr-i misil?Müsemmâ: nikâhta belirlenen mehir. Misil: belirlenmemişse emsale göre takdir edilen mehir.
- Muhâlaa, liân, zıhâr nedir?Muhâlaa: anlaşmalı boşanma. Liân: zina isnadı üzerine karşılıklı yeminleşme. Zıhâr: eşi anne uzvuna benzeten yakışıksız söz.
- İddet nedir, süreleri?Boşanan/dul kalan kadının bekleme süresi. Hayız görüyorsa 3 kur’; kocası vefat etmiş ve hamile değilse 4 ay 10 gün; hamile ise doğuma kadar.
•Cenaze
- Cenaze namazının rükünleri nelerdir?Kıyâm ve dört tekbir. Selâm vermek vaciptir; sünnetleri: hamd, salavat, meyyite/müminlere dua.
- İmam eksik tekbir alırsa ne olur?Namaz bozulur, tekrar kılınır. (İmam fazla tekbir alırsa cemaat ona uymaz.)
- Kefen kaç kat olur?Erkekte üç kat (kamîs, izâr, lifâfe); kadında beş kat. Buna kefen-i sünnet denir.
- Ölü doğan çocuğun cenaze namazı?Yaşam belirtisi göstermeden doğduysa yıkanmadan beze sarılıp defnedilir; belirti gösterdiyse normal cenaze işlemi uygulanır.
- Cenazenin (teçhiz-tekfin) sıralaması?Yıkama (gasil), kefenleme, cenaze namazı, defin. Bunların hepsi farz-ı kifâyedir.
•Tefsir ve Ulûmu’l-Kur’an
- Mushafın toplanması ve çoğaltılması?Hz. Ebûbekir döneminde toplandı (Hz. Ömer’in teklifiyle); Hz. Osman döneminde çoğaltıldı. Heyet başkanı Zeyd b. Sâbit.
- Beytü’l-izze neresidir?Dünya semasına en yakın gök. Kur’an Levh-i Mahfûz’dan buraya toplu, oradan Peygamberimize 23 yılda parça parça indirilmiştir.
- Rivâyet ve dirâyet tefsiri farkı?Rivâyet: ayet-hadis-sahâbe sözüyle yapılan nakle dayalı tefsir. Dirâyet: dil, akıl ve içtihatla yapılan tefsir.
- Esbâb-ı nüzûl, siyâk-sibâk, İsrâiliyat nedir?Esbâb-ı nüzûl: iniş sebepleri. Siyâk-sibâk: ayetin öncesi-sonrasıyla uyumu. İsrâiliyat: Yahudi-Hristiyan kaynaklarından geçtiği kabul edilen bilgiler.
- Nebî ile Resul farkı?Resul kendisine kitap/yeni şeriat verilen, Nebî önceki şeriatı tebliğ eden peygamberdir.
- Peygamber olup olmadığı ihtilaflı üç kişi?Zülkarneyn, Üzeyr ve Lokman.
- Ulü’l-azm peygamberler?Hz. Muhammed, Hz. Nûh, Hz. İbrâhim, Hz. Mûsâ, Hz. Îsâ.
- Meşhur tefsirler ve müellifleri?Elmalılı Hamdi Yazır — Hak Dini Kur’an Dili; Ebussuûd Efendi — İrşâdü’l-Akli’s-Selîm; Fahreddin er-Râzî — Mefâtîhu’l-Gayb; İbn Kesîr — Tefsîrü’l-Kur’âni’l-Azîm.
•Hadis Usûlü
- Sahih hadisin şartları?Adalet ve zabt sahibi râvi, muttasıl (kopuksuz) senet, şâzz ve illetli olmaması.
- Hadis, sened, metin nedir?Sened: rivayet zinciri (râviler). Metin: hadisin asıl sözü. Râvi: hadisi nakleden kişi.
- Sıhhat bakımından hadis çeşitleri?Sahih, hasen, zayıf ve mevzû (uydurma) hadis.
- Ravi sayısına göre hadis çeşitleri?Mütevâtir (yalan üzere birleşmesi imkânsız topluluğun naklettiği) ve âhâd (meşhur, azîz, garîb).
- Kütüb-i Sitte nedir?Altı meşhur hadis kitabı: Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce. Buhârî ve Müslim’e “Sahîhayn” denir.
- Kudsî hadis nedir?Mânâsı Allah’a, lafzı Peygamberimize ait olan hadistir; Kur’an gibi mûciz değildir.
- Tergîb-terhîb / tesebbüt nedir?Tergîb-terhîb: teşvik ve sakındırma hadisleri. Tesebbüt: sahâbenin rivayette ihtiyatlı davranması.
•Peygamberimizin Hayatı (Siyer)
- Peygamberimiz ne zaman, nerede doğdu?571 (Fil yılı), 12 Rebîülevvel’de Mekke’de doğdu. Babası Abdullah, annesi Âmine, dedesi Abdülmuttalib, amcası Ebû Tâlib.
- Süt annesi ve ilk eşi?Süt annesi Halîme (Benî Sa’d kabilesi); ilk eşi Hz. Hatice.
- İlk vahiy ne zaman, nerede geldi?610 yılında, 40 yaşındayken, Hira Mağarası’nda Cebrâil vasıtasıyla (Alak 1-5).
- İlk Müslümanlar kimlerdir?Hz. Hatice, Hz. Ebûbekir, Hz. Ali, Hz. Zeyd b. Hârise (her tabakadan ilk).
- İlk hicret ve Medine’ye hicret?İlk hicret Habeşistan’a; Medine’ye hicret 622’de (hicrî takvimin başlangıcı).
- Başlıca gazveler ve tarihleri?Bedir (h.2), Uhud (h.3), Hendek (h.5), Hudeybiye (h.6), Hayber (h.7), Mekke fethi (h.8/630), Huneyn (h.8), Tebük (h.9).
- Vedâ Haccı ve vefatı?Vedâ Haccı h.10’da; vefatı h.11 (632), Rebîülevvel ayında Medine’de.
- Medine’de kardeşleştirme olayı?Muhâcir ve Ensâr arasında yapılan “muâhât” (kardeşleştirme).
•İslam Tarihi ve Mezhep İmamları
- Hulefâ-i Râşidîn kimlerdir?Hz. Ebûbekir, Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali. Şehit edildiği için yıkanmadan defnedilen halife Hz. Osman’dır (bir görüşe göre).
- Emevî ve Abbâsî devletleri?Emevîler’in kurucusu Muâviye, başkenti Şam; Abbâsîler’in başkenti Bağdat’tır.
- Dört büyük mezhep imamı?İmâm-ı Âzam Ebû Hanîfe (Nu’mân b. Sâbit), İmam Mâlik, İmam Şâfiî, Ahmed b. Hanbel.
- Aşere-i mübeşşere nedir?Daha hayattayken cennetle müjdelenen on sahabe.
- İtikadî ehl-i sünnet mezhepleri?Selefiyye, Eş’ariyye ve Mâtürîdiyye.
- Kesb, istidrâc, keramet nedir?Kesb (Eş’arî): kulun fiili kazanması. İstidrâc: kâfir/günahkârda görülen olağanüstü hal. Keramet: velî kulda görülen olağanüstü hal.
- Hâricîler ve Mutezile’nin öne çıkan görüşü?Hâricîler: büyük günah işleyen dinden çıkar. Mutezile: “Kur’an mahlûktur” ve büyük günah sahibi “iki menzil arası” görüşü.
•Dinler Tarihi
- Semâvî (İbrâhimî) dinler hangileridir?Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam.
- Yahudilikle ilgili kavramlar?Kutsal kitap Tevrat; ibadethane Sinagog/Havra; din adamı Haham; kutsal gün Cumartesi (Sebt); tanrı için “Yehova/Elohim”.
- Hristiyanlıkla ilgili kavramlar?Teslis (üçlü tanrı inancı); dört İncil (Matta, Markos, Luka, Yuhanna); mezhepler Katolik, Ortodoks, Protestan.
- Hint ve Uzakdoğu dinleri?Hinduizm (Vedalar, kast, reenkarnasyon); Budizm (Buda, Nirvana, dört yüce hakikat); Sihizm (senkretik inanç).
- Faraklit ve Barnabas nedir?Faraklit: Peygamberimizin İncil’de geçtiği kabul edilen ismi. Barnabas İncili: tevhide en yakın kabul edilen apokrif İncil.
•Ahlak ve Tasavvuf
- Takvâ, ihlâs, tevekkül nedir?Takvâ: Allah’ın emirlerine sarılıp yasaklarından sakınmak. İhlâs: ibadeti sadece Allah rızası için yapmak. Tevekkül: gereğini yaptıktan sonra sonucu Allah’a bırakmak.
- Sabır ve şükür nedir?Sabır: zorluk ve ibadette dayanma gücü. Şükür: nimeti verenden bilip söz, kalp ve amelle karşılık vermek.
- Gizli şirk sayılan ahlakî kötülük nedir?Kibir; kişinin kendini üstün görmesidir. Riyâ da (gösteriş) gizli şirk kapsamında değerlendirilir.
- Tasavvuf, mürşid, tarikat nedir?Tasavvuf: nefsi arındırıp Allah’a yakınlaşma yolu. Mürşid: bu yolda rehber. Tarikat: bir mürşide bağlı manevî eğitim yolu.
- Nefis mertebelerinden bazıları?Nefs-i emmâre (kötülüğü emreden), levvâme (kendini kınayan), mutmainne (huzura ermiş).
•Ezan, Dualar ve Hitabet
- Ezan ile kamet arasındaki fark?Kamet, ezana ek olarak “Kad kâmeti’s-salâh” (2 kez) cümlesini içerir ve daha hızlı okunur; namaza durmadan hemen önce getirilir.
- Sabah ezanında fazladan okunan cümle?“es-Salâtü hayrun mine’n-nevm” (Namaz uykudan hayırlıdır) — “hayye ale’l-felâh”tan sonra iki kez.
- Namaz içinde okunan başlıca dualar?Sübhâneke, Ettehiyyâtü, Allâhümme salli–Allâhümme bârik, Rabbenâ âtinâ ve Rabbenâğfirlî.
- Cuma/bayram hutbesinde okunması gerekenler?Hutbede Allah’a hamd, kelime-i şehâdet, Peygamberimize salavat, ayet okuma, va’z-nasihat ve dua bulunur.
- Bir aday hangi duaları hazır bulundurmalı?Ezan duası, yemek duası, cenaze duası, hatim duası, yağmur duası; erkek adaylar ayrıca vaaz ve hutbe duası.
•Diyanet ve Kurumsal Bilgi
- Diyanet İşleri Başkanlığı ne zaman kuruldu?3 Mart 1924’te 429 sayılı Kanun’la kuruldu. Bugün Cumhurbaşkanlığına bağlıdır.
- Diyanet’in başlıca birimleri?Din İşleri Yüksek Kurulu (en yüksek karar-danışma organı), Mushafları İnceleme ve Kıraat Kurulu, Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
- İlk ve dikkat çeken başkanlar?İlk başkan Rifat Börekçi; üçüncü başkan Ahmet Hamdi Akseki’dir.
- Diyanet’in temel görevi nedir?İslam dininin inanç, ibadet ve ahlak esaslarıyla ilgili işleri yürütmek, toplumu din konusunda aydınlatmak ve ibadet yerlerini yönetmek.
•Genel Kültür (komisyon zorlarsa)
- İslam İşbirliği Teşkilatı ne zaman kuruldu?1969’da, Mescid-i Aksâ’nın kundaklanması üzerine Fas’ın başkenti Rabat’ta.
- İlk Türkçe meal/tercüme hangi dönemde?Sâmânoğulları dönemi olarak kabul edilir.
- Mescid-i Aksâ ile ilgili temel bilgi?İlk kıble; Mescid-i Harâm’dan sonra ikinci mescit; Mi’râc yolculuğunun ilk durağıdır.
- Bazı başkentler (yer sorusu gelebilir)?Bişkek — Kırgızistan; Taşkent — Özbekistan; Bakü — Azerbaycan; Rabat — Fas.
•Sure Bilgisi
- En uzun ve besmele ile ilgili sureler?En uzun sure Bakara. İki besmelenin geçtiği sure Neml. Besmele ile başlamayan sure Tevbe. Esmâü’l-Hüsnâ ile başlayan Rahmân.
- Kur’an’ın sure ve ayet sayısı?114 sure; ayet sayısı 6236 (Diyanet’in kabulü).
- Özel adı/lakabı olan sureler?“Mağara”: Kehf. Zehrâveyn: Bakara ve Âl-i İmrân. Mi’râcı anlatan: Necm/İsrâ. Kalbü’l-Kur’an: Yâsîn.
- İlk ve son sureler?Mushaf tertibine göre ilk sure Fâtiha, son sure Nâs. Medine’de nâzil olan ilk sure Bakara’dır.
- Allah’ın varlık-birliğini anlatan sure?İhlâs suresi; İmam Şâfiî “yalnız bu sure inseydi insanlara yeterdi” demiştir.
Mülakat Tecrübeleri
Mülakata giren adayların birinci ağızdan paylaşımları. Her kutu bir komisyonu temsil eder; başlığa tıklayarak o mülakatta nelerin sorulduğunu görün.
S.Mülakat nasıl başladı, yüzünden ne okutuldu?
S.Tecvid nasıl soruldu?
S.Ezberlerden neler geldi?
- Yâsîn suresi ortasından iki ayet
- Leyl suresi ortasından
- Târık suresi ortasından
S.İlmihal ve genel kültür soruları neydi?
S.Alanla (çocuk eğitimi) ilgili ne soruldu?
S.4-6 yaş grubuna ne tür sorular geldi?
S.Yüzünden okurken ne soruldu?
S.Ayet-hadis ve dua kısmı nasıldı?
S.Hâfızlık ve müfredat ezberi nasıl yoklandı?
S.İtikat ve siyerden ne geldi?
S.Yüzünden okuma ve ezber kısmı nasıldı?
S.Hitabet ve tecvid neydi?
S.Kısa mülakatta neler soruldu?
S.Genel akış nasıldı?
S.Tecvid ve ilmihalden ne geldi?
S.Murakıplık mülakatı DHBT mülakatından farklı mı işliyor?
S.Zarftan ne çıktı?
S.Mevzuattan sorular ne kadar detaylı?
S.En çok hangi konuda zorlandın?
Anılar Köşesi
Rakamların ve soru listelerinin arkasındaki insan hikâyeleri: nasıl motive olundu, nerede hata yapıldı, komisyon hangi ilginç soruyla adayı şaşırttı.
“Sekiz aylık hamileyken girdim, kaybettiğim mülakatı kendim kaybettirdim”
İlk denemelerimde kafama bir şey takmıştım: “Bunlar torpille alıyor, bana yer kalmaz.” Bu düşünceyi o kadar büyüttüm ki, daha sınava girmeden kendi motivasyonumu bitirdim. “Nasılsa kazanamayacağım” diyerek girince de iyi bir mülakat veremedim.
Kazandığım mülakata ise sekiz aylık hamileyken girdim; nefes almakta bile zorlanıyordum. Ama bu sefer farkı yaratan şey bilgim değil, niyetimdi. “Bu mesleği lise yıllarımdan beri istiyorum” diyerek sonuna kadar motive girdim. Bir soruyu bilemedim ama moralimi bozmadım, devam ettim.
Sözlü puanım 90’a yakın çıktı, çok şükür kazandım. Atama tamamen kısmet: 90 puanla en yakın köyü bile alamadım, sonunda Marmara Adası’na atandım. Anlatmak istediğim şu: Kimse ilk denemede kazanmak zorunda değil. Yeter ki niyetiniz halis olsun ve kendinizi motive etmeyi bırakmayın.
Komisyonun ilginç soruları: Odadaki kitaplar, cenaze namazı ve şaşırtmalı sorular
Odadaki kitaplardan zekât. Bir erkek adaya komisyon, odada bulunan kitapları göstererek “Bu kitaplardan zekât verecek miyiz?” diye sormuş. Amaç, adayın havâic-i asliye (temel ihtiyaçlar) kavramını pratik bir yolla bilip bilmediğini ölçmek. Cevap: Meslek kitapları havâic-i asliyeden sayıldığı için zekât gerekmez.
Kadın adaya cenaze namazı. Bir kadın adaya, hiç beklemediği bir şekilde cenaze namazı kıldırma detayları sorulmuş: “Eksik tekbir getirdiğini hatırlarsan ne yaparsın?” Komisyon böyle “alan dışı” görünen sorularla adayın hazırlık derinliğini ölçebiliyor.
Aynı konu, farklı şehir, farklı kılıf. Bir adaya yemin-i gamûs, başka şehirde başka adaya yemin-i lağv, bir diğerine “yemin çeşitlerinin hepsini sırala” sorulmuş. Yani komisyonlar aynı konuyu evirip çevirerek soruyor — konuyu kökten öğrenmek, tek bir soruyu ezberlemekten kıymetli.
“Yazılıda 86 aldım ama mevzuatı hafife almasaydım 90’ı geçerdim”
Yazılı sınava hazırlanırken en büyük yanılgım, dini bilgiler kısmının “zaten bildiğim” bir alan olduğunu düşünüp mevzuata gereken zamanı ayırmamaktı. Sınavda 50 sorunun 35’i mevzuattan çıkınca fark ettim: 633 sayılı kanun, 657, harcırah, kamu ihale gibi başlıklar tek tek çalışılmadan geçilecek gibi değilmiş.
100 üzerinden 86 aldım, yazılıdan rahat geçtim. Ama geriye dönüp baktığımda, harcırah ve kamu ihale kanunundaki birkaç soruyu sırf “zaten gelmez” diye atladığım için kaybettiğimi fark ettim. Mülakatta da zarftan çıkan soru fıkıh usulünden bir kavramdı; kendini tanıtma ve Kur’an okuma kısımlarına değil, hepsine eşit hazırlanmak gerekiyormuş.
Psikolojik Mülakat Teknikleri
Bilgi tek başına yetmez; o bilgiyi 15-20 dakikalık bir baskı anında sakin ve özgüvenli sunmak gerekir.
1En büyük rakip kafanızdaki sestir
“Torpil var, nasılsa alınmam” gibi düşünceler daha kapıdan girmeden sizi bitirir. Yapın: “Hazırlandım, hak ediyorum” deyin. Yapmayın: Sonucu daha başlamadan zihninizde yazmayın.
2Bilemediğiniz soruda moral bozmayın
Bir soruyu bilememek mülakatı bitirmez. Takılıp kalırsanız sonraki soruları da kaybedersiniz. Sakin bir “bu kısımda net bilgim yok” deyip devam edin.
3Açılış anı en kritik andır
İçeri güler yüzle girin, selam verin ve komisyonun tamamıyla göz teması kurun. İlk birkaç saniyedeki duruşunuz tüm mülakatın tonunu belirler.
4Duruş, eller ve göz teması
Dik oturun, ayaklarınızı karşı tarafa hizalayın. Ellerinizi masada/dizde sabit tutun; titreme dikkatinizin dağıldığını gösterir. Göz teması özgüvenin en güçlü işaretidir.
5Kıyafetin psikolojisi
Kaçının: Kırmızı, parlak sarı gibi “patlayan” renkler. Tercih edin: Sakin, sade, tesettüre uygun, rahat kesimler. Terletecek kadar kalın giymeyin.
6“Bence” tuzağına düşmeyin
Fıkıh, itikat ve ilmihal sorularında şahsi görüş değil, kaynağa dayalı doğru cevap beklenir. “Bence şöyledir” demek, kendi kafanıza göre fetva veriyormuş izlenimi bırakır. Net ve yargı bildiren cümleler kurun.
7Sorulmayanı söylemeyin, kısa ve öz konuşun
Sorulan soruya cevap verin; size sorulmayan konuda fikir beyan etmeyin. Cümlenizi net bitirin, uzatmayın. Bildiğiniz bir konuyu ise mütevazı biçimde açmaktan çekinmeyin — komisyon bilginizden etkilenir.
8Muhabbete çekilmeye izin vermeyin
Komisyon sizi rahat bir sohbete çekip düşüncelerinizi ölçebilir. Heyecanla uzun konuşursanız telafisi zor cümleler kurabilirsiniz. En sakin, en ölçülü halinizle kısa cevap verin.
9Şaşırtmalı/tuzak soruya dikkat
Bazen olmayan bir olayı varmış gibi ya da çok basit bir soruyu şaşırtmak için sorarlar. Amaç baskı altında dikkatinizi ölçmek. Aceleyle onaylamayın; soruyu doğru okuyun.
10İçtihada açık soruda çözüm üretin
Fetva verilmemiş, yoruma açık bir soruda “Bunu araştırırım hocam; ama ilk bakışta şöyle olması daha uygun görünüyor” deyin. Komisyon çözüm arayan, düşünen bir aday görmek ister.
Usul & Erkân (Mülakat Adabı)
Din görevliliği mülakatında bilgi kadar edep de gözlenir. Giriş-çıkışta ve oturuşta gösterilen usul, adayın vakarını yansıtır.
1Kapıyı çal, izin iste, acele etme
Kapıyı nazikçe çalın; içeriden “buyurun” denmeden girmeyin. İçeri dalarcasına değil, sükûnetle girin.
2Selam vererek gir
Komisyonun tamamına net, işitilir ve güler yüzle selam verin. Selam hem sünnet hem de ilk izlenimin en güzel açılışıdır.
3“Oturun” denmeden oturmayın
Selamdan sonra ayakta, sakin bekleyin. “Oturabilirsiniz” denmeden oturmak edebe aykırı görülür. Gösterilen yere oturun.
4Otururken vakarlı ol
Dik ve ölçülü oturun; arkaya yaslanıp rahat poza geçmeyin, bacak bacak üstüne atmayın.
5Sözü kesme, izin verilince konuş
Komisyon üyesi konuşurken sözünü kesmeyin. Sabrınızı ölçmek için bekletebilirler; acele etmeyin.
6Hitapta nezaket
“Hocam, efendim” gibi nazik hitaplar kullanın. Ses tonunuz ne çekingen ne laubali; net ve ölçülü olsun.
7Fazlalıklardan arın
Telefon sessizde ve çantada/dışarıda kalsın. Elde dikkat dağıtacak eşya, sakız, aşırı takı bulundurmayın.
8İzinle kalk, teşekkür et
Mülakat bitince “hayırlı olsun, teşekkür ederim” diyerek nazikçe kalkın. Aceleyle fırlamayın.
9Sırtını dönmeden, kapıya doğru çık
Geleneğimizde heyet huzurunda birdenbire sırt dönüp gitmek hürmetsizlik sayılır. Kalkınca komisyona dönük kalarak kapıya doğru geri geri / yandan yönelin; kapıya varınca kibarca dönüp çıkın. Bu, vakar ve saygı işaretidir.
10Çıkarken de selam
Kapıdan çıkarken tekrar selam vermek güzeldir. Son izlenim de en az ilk izlenim kadar akılda kalır.
Sık Sorulan Sorular
Süreç hakkında en çok merak edilenler.