Mefhum, Arapça ‘anlamak’ kökünden türeyen ve fıkıh usulünde nassın lafzından değil zımni anlamından çıkarılan hükmü ifade eden usul-i fıkıh terimidir.
Mefhumun Fıkıh Usulündeki Tanımı
Fıkıh usulünde nassın anlamı iki kanaldan çıkarılır: mantukundan yani doğrudan ifade edilen anlamından, mefhumundan yani dolaylı yoldan anlaşılan anlamından. Mefhum; lafzın söylemediği ama ima ettiği hükmü kapsayan yorumlama tekniğidir. Mefhum-i muvafakat, lafzın işaret ettiği konuya kıyasla daha güçlü ya da daha zayıf benzer durumları kapsar. Mefhum-i muhalefet ise bir şartta belirtilen hükmün o şart gerçekleşmediğinde tersine döneceğini öngörür.
Mefhum Türleri
Usul âlimleri mefhumu çeşitli alt başlıklara ayırmıştır. Mefhum-i sıfat, bir hükmün belirli bir niteliğe bağlı olması durumunda söz konusudur. Mefhum-i gaye, ‘şu ana kadar’ gibi sınır bildiren ifadelerden sonrasına ilişkin hükmü tespit eder. Mefhum-i şart ise bir şartın mevcut olmadığı durum için hüküm belirlemeyi sağlar. Hanefiler mefhum-i muhalefetin çoğu biçimini hüccet olarak kabul etmezken Şafiiler bu yöntemi daha geniş çerçevede benimsemiştir.
Sık Sorulan Sorular
Mefhum ile mantuk arasındaki fark nedir?
Mantuk nassın lafzından doğrudan anlaşılan hükmü, mefhum ise zımni ya da karşıt anlamdan çıkarılan hükmü ifade eder.
Mefhum-i muhalefet her mezhepte kabul edilir mi?
Hayır, Hanefiler bu yöntemi genel olarak delil saymazken Şafiiler ve Maliki fakihlerin bir bölümü kabul etmiştir.
İlgili kavramlar: Mantuk, Nas, Kıyas
Bu kavramı sınav formatında pekiştirmek için soru çöz veya özet ders notlarına göz at.