Kutup, tasavvuf geleneğinde her çağda bir olan ve Allah’ın irfan nimetini üzerinde taşıdığına inanılan en yüce velî mertebesindeki kişiyi ifade eden kavramdır.
Kutup Kavramının Anlamı
Arapçada “eksen, mihver” anlamına gelen kutup, tasavvufta evrenin manevi ekseni sayılan en büyük velîye verilen unvandır. Tasavvufa göre her dönemde bir kutup bulunur ve bu kişi gizli kalır; dünya onun sayesinde manevi denge içinde bulunur şeklinde anlaşılır. Bir hiyerarşi içinde kutubun altında evtad, abdal, nüceba ve nukaba gibi mertebeler sıralanır.
Kutup Anlayışının Değerlendirmesi
Kutup kavramı Kur’an ve sahih hadislerde açık bir şekilde yer almaz; tasavvuf geleneğinde zamanla gelişmiş ve keşf ile manevi deneyimlere dayanan bir anlayışın ürünüdür. Ehl-i sünnet âlimlerinin bir kısmı bu kavrama temkinli yaklaşmış; velî mertebelerinin hiyerarşik biçimde sınıflandırılmasının dinî bir zorunluluğu olmadığını vurgulamıştır. Tasavvuf çevrelerinde ise bu kavram köklü bir yer tutmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Kutup kimdir?
Tasavvuf geleneğine göre her çağda yaşayan, kimliği gizli olan en büyük velî olarak tanımlanır.
Kutup kavramı Kur'an'da geçiyor mu?
Hayır; bu kavram Kur’an ve hadislerde açıkça geçmez, tasavvuf literatüründe gelişmiş bir kavramdır.
İlgili kavramlar: Velî, Tasavvuf, Keramet, Abdal
Bu kavramı sınav formatında pekiştirmek için soru çöz veya özet ders notlarına göz at.