Cizye, İslam devletlerinde Müslüman olmayan vatandaşlardan (zimmîler) alınan bir vergidir; askerlik hizmetine karşılık devletin koruma güvencesini simgelemektedir.
Tarihi ve Hukuki Temeli
Cizye, Arapça “karşılık vermek” anlamındaki kökten gelir. Kur’an’da Tevbe Suresi 29. ayette belirtilen bu uygulama, İslam devletlerinde Müslüman olmayanların can ve mal güvenliği karşılığında ödedikleri bir vergidir. Tarihsel olarak Hristiyanlar, Yahudiler ve Mecusiler gibi “Ehli Kitap” için uygulanmıştır.
Müslümanlar ise cizye ödemez; ancak zekat verir ve askerlik hizmetiyle yükümlüdür. Cizye bu anlamda bir tür vergi dengesi işlevi görmüştür.
Uygulaması ve Tarihsel Değerlendirmesi
Cizye İslam hukukçuları tarafından şu temel ilkelere bağlanmıştır:
- Yalnızca sağlıklı, erişkin ve gelir sahibi erkeklerden alınır
- Yoksullar, yaşlılar, kadınlar ve çocuklar bu vergiden muaf tutulur
- Ödeyenin ibadet ve inanç özgürlüğü devlet güvencesi altındadır
Modern İslam hukuku çalışmalarında cizye tartışmalı bir mesele olmaya devam etmektedir. Günümüzde çoğu İslam ülkesi bu uygulamayı sona erdirmiş; yerine eşit vatandaşlık ve vergi sistemi benimsenmiştir.
Sık Sorulan Sorular
Cizye nedir?
İslam devletinde Müslüman olmayan erkek vatandaşlardan alınan ve devlet koruması karşılığında ödenen bir vergidir.
Kimler cizyeden muaf tutulurdu?
Kadınlar, çocuklar, yaşlılar, yoksullar ve din adamları genel olarak cizyeden muaf kabul edilmiştir.
İlgili kavramlar: İslam, Zekât, Cihat
Bu kavramı sınav formatında pekiştirmek için soru çöz veya özet ders notlarına göz at.