2013 ve 2016 murakıplık sınavlarından çözülmüş örnek sorular
Geçmiş yıl murakıplık sınavı tekrar/çözüm videolarından derlenen, konu çeşitliliğini gösteren örnekler. Amaç ezber değil, sınavın "ince ayrıntı değil genel/temel kavram" mantığını görmek.
TEFSİR/TECVİT/KUR'AN İLİMLERİ
- Sahih kıraatin 3 şartı: muttasıl senetle Peygamber'e ulaşmak, Arap dili gramerine uygunluk, Hz. Osman mushaflarından birine uygunluk.
- Mekke/Medine/Kûfe tefsir ekolü öncüleri: Abdullah b. Abbas (Mekke), Übey b. Ka'b (Medine), Abdullah b. Mesud (Kûfe/Irak).
- Rivayet tefsiri örnekleri: İbn Kesir, Süyuti (ed-Dürrü'l-Mensur). Dirayet tefsiri örnekleri: Zemahşeri (el-Keşşaf), Razi (Mefatihu'l-Gayb), Beyzavi. Ahkam (fıkhi) tefsire örnek: Kurtubi (el-Cami li Ahkami'l-Kur'an), Cessas (Ahkamü'l-Kur'an).
- Kur'an tanımında dikkat: "yazılı olarak vahyedilmiştir" ifadesi YANLIŞ kabul edilir — Kur'an hem sadırlarda (ezber) hem satırlarda (yazı) korunmuştur.
- İlk inen sure (bütün olarak): Fatiha — ayrıca Fatiha'nın hem Mekke'de hem Medine'de (iki kez) indiği özelliği önemli bir detay.
- Genel görüş: her ayetin ayrı bir sebeb-i nüzulü yoktur (aksini savunan azınlık görüş de var, ama sınavda genel görüş esas alınıyor).
HADİS
- Kütüb-i Sitte: Buhari, Müslim, Ebu Davud, Tirmizi, Nesei, İbn Mace.
- "Din nasihattir" hadisindeki nasihat = samimiyet (Allah'a, kitabına, resulüne, yöneticilere ve tüm Müslümanlara karşı) anlamında anlaşılır.
- Riyazu's-Salihin'in tam adı: Riyazu's-Salihin min Kelami Seyyidi'l-Mürselin.
KELAM
- İslam düşüncesine mantık ve felsefeyi sokan âlim olarak Gazali öne çıkar.
- Mu'tezile'nin beş usulü (usul-i hamse): Tevhid, Adalet, el-Va'd ve'l-Vaid, el-Menzile beyne'l-Menzileteyn, Emri bi'l-Maruf Nehyi ani'l-Münker.
- Eşari-Maturidi ayrımı: akıl-nakil dengesi (Maturidi akla, Eşari nakle daha çok ağırlık verir), insan fiillerinde irade vurgusu (Maturidi), peygamberlik şartlarında kadın örneği (Eşari, Hz. Meryem örneğiyle) vs. erkek olma şartı (Maturidi).
FIKIH/İBADET
- Sünnet-i Hüda (dinle ilgili, Peygamber'in uygulamaları — cemaatle namaz, ezan gibi) ile Sünnet-i Zevaid (beşeri/adet niteliğindeki davranışlar — yeme, içme, oturma şekli) ayrımı sık sorulur.
- Sedd-i zerai (kötülüğe götüren yolların kapatılması), maslahat-ı mürsele (nas ile çelişmeyen, faydaya dayalı hüküm), şer'u men kablena (bizden önceki ümmetlerin şeriatı), umumu belva (herkesin maruz kaldığı, kaçınılması güç durum) — usul-i fıkıh tanımları karışmadan öğrenilmeli.
- Mülâane (karşılıklı lanetleşme yoluyla ayrılık), muhalaa/hul' (bedel karşılığı boşanma), îlâ (4 ay içinde eşine dönmeme yemini) — birbirine karıştırılan üç ayrı fıkıh terimi.
- İhram yasakları arasında "kan aldırmak" YOKTUR — sık çıkan bir çeldirici.
- Mikat yerleri: Zülhuleyfe (Medine yönü), Cuhfe (Şam yönü), Karn-i Menazil, Yelemlem, Zatu Irk (Irak yönü).
- Kefen parçaları: kâmis/gömlek (boyundan ayaklara), izar (baştan ayaklara saran iki bez), lifafe (en üstteki, baştan ayağa tüm bedeni saran bez).
- Zekât verilecek 8 sınıf, Tevbe suresi 60. ayette sayılır (fakirler, miskinler, zekât memurları, müellefe-i kulûb, köleler, borçlular, Allah yolundakiler, yolda kalmışlar).
- Haccın rükünleri (Hanefi mezhebine göre): ihrama girmek, Arafat vakfesi, ziyaret tavafı.
- Kıyası asli delil olarak kabul etmeyen mezhep: Zahirilik (edille-i şer'iyyeyi Kur'an-sünnet-icma ile sınırlar).
İSLAM TARİHİ/SİYER
- Fetretü'l-vahiy (ilk vahiyden sonraki ara dönem) Müddessir suresiyle sona erer.
- I. Akabe biatından sonra Medine'ye İslam'ı öğretmek üzere gönderilen sahabi: Mus'ab b. Umeyr.
- Hz. Peygamber'in geçim kaynaklarından biri: Fedek arazilerinin gelirleri.
- Ehl-i sünnet tanımı hadis-i şerifle yapılır: "Ma ene aleyhi ve ashabi" (benim ve ashabımın üzerinde bulunduğu yol).
Kaynak: 2013 ve Şubat 2016 murakıplık sınavlarının soru-çözüm videolarından derlenmiştir; birebir sınav metni değil, konuların tekrarı amacıyla hazırlanmış çözüm notlarıdır.
Ek (2013 sınavından daha fazla örnek — aynı derlemeden):
FIKIH/İBADET (devam)
- Zekât: hisse senetlerine zekât düşer; sanatkârın kendi kullandığı el aletleri (satılık değilse) zekâta tabi DEĞİLDİR; kişinin oturduğu tek ev zekâta tabi değildir.
- Cemaatle namazda genel kural: imam yanlış yaparsa (fazladan secde, yanlış yerde sehiv secdesi vb.) cemaat ona uymaz, kendi doğrusunu yapar.
- Hutbenin sünnetleri arasında "hutbenin namazdan önce okunması" YOKTUR — sık kullanılan bir çeldirici (hutbe namazdan sonra değil, cuma/bayram namazından önce ise zaten bilinen sıra; soru namazdan önce okunmayı sünnet gibi göstererek yanıltıyor).
- Yolcu (seferi) namazı kuralı: kaza ederken vaktin çıktığı andaki durumunuza bakılır — seferdeyken kaçırdığınız namazı sonradan mukim olarak da kılsanız 2 rekat (kasr) kılınır; mukimken kaçırdığınızı seferde kaza ederken de 4 rekat kılınır.
KELAM (devam)
- Allah için kullanılmayan bir sıfat/kavram: mümaselet (benzerlik) — Allah hiçbir şeye benzemez ("leyse kemislihi şey'").
- Ehl-i sünnete göre maktul (öldürülen kişi) konusu: maktul ecel-i müeccel ile ölmüştür (Mu'tezile'nin "eceliyle ölmemiştir, katil sebep olmuştur" görüşünün karşısında).
- İmam Maturidi'nin çok sayıda eseri olmasına rağmen sadece ikisi günümüze basılı ulaşmıştır: Kitabu't-Tevhid ve Te'vilatü'l-Kur'an.
- Terimler: mukarrebûn (Allah'a çok yakın, şerefli melekler), muhadramûn (Peygamber zamanında yaşamış ama onu görmemiş sahabe-tabiîn arası kuşak — örn. Veysel Karani), tevvâbûn (tövbe edip Allah'a dönenler).
SİYER (devam)
- Hz. Peygamber'in peygamberlik öncesi hayatının özellikleri arasında "kitab-ı mukaddesi okumuş olması" YOKTUR — bu bir çeldirici; gerçek özellikler: yetim/fakir büyümesi, çobanlık yapması, güvenilirliği (el-Emin), kötü alışkanlıklara ve putlara bulaşmamış olması.
- Muâhât: Medine'de muhacirlerle ensar arasında kurulan kardeşlik antlaşması.
- Uhud Savaşı'nda gazilere su/yiyecek taşıyan ve yaralıları tedavi eden sahabelerden biri: Hz. Fatıma.
- Diyanet İşleri Başkanlığı yayını "Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı" adlı eserin yazarı: İbrahim Sarıçam.
Çok işime yaradı bu liste, teşekkürler. 2018-2019 ÖABT'den de böyle bir derleme olur mu?
