Kıyas, fıkıh usulünde nass ile hükmü belirlenmemiş bir meselenin, aralarındaki ortak illete dayanılarak hükmü bilinen bir meseleye bağlanması yöntemidir.
Kıyasın Unsurları ve Şartları
Kıyasın dört temel unsuru vardır: hükmü bilinen asıl (makis aleyh), hükmü aranan fer (makis), iki meseleyi birbirine bağlayan ortak illet ve nassın belirlediği hüküm. İlletin belirlenebilir, uygun ve munasip olması gerekir. Hanefi, Maliki, Şafi ve Hanbeli mezheplerinin tamamı kıyasın delil değerini kabul etmiştir.
Kıyasın Sınırlılıkları
İbadî konularda, hadd cezalarında ve nasla sabit olan istisnai durumlarda kıyas genellikle uygulanmaz. Zahiriyye gibi literalist ekoller kıyası delil olarak kabul etmemiştir. Sünni fıkıhta ise kıyas Kitap, Sünnet ve İcma’dan sonra dördüncü kaynak olarak kabul edilir.
Sık Sorulan Sorular
Kıyasın icmadan farkı nedir?
İcma, müçtehitlerin bir meselede fikir birliğine ulaşmasıdır; kıyas ise belirlenmiş bir illet aracılığıyla bilinen bir hükmü yeni bir meseleye uyarlamaktır.
Tüm mezhepler kıyası kabul eder mi?
Dört büyük Sünni mezhep kıyası kabul eder; ancak Zahiriyye mezhebi nassın açık ifadesinin dışına çıkan kıyasa karşı çıkmıştır.
İllet nedir?
İllet, iki farklı meseleyi birbirine bağlayan ve hükmün kendisine dayandığı ortak gerekçe veya vasıftır.
İlgili kavramlar: İcma, İçtihad, Fıkıh, Usul-ü Fıkıh
Bu kavramı sınav formatında pekiştirmek için soru çöz veya özet ders notlarına göz at.