Kurgan, Türk ve Orta Asya kültürlerinde ölü gömme amacıyla yapılan, üzeri toprak ya da taşla örtülü tümülüs türü mezar yapılarına verilen addır.
Kurganın Yapısı ve Tarihi
Kurgan kelimesi Türkçe ve Moğolcada “kale, hisar” gibi anlamlar da taşımakla birlikte arkeolojik literatürde toprak tepeler hâlinde inşa edilen mezar yapılarını ifade eder. Bu yapılar İç Asya, Orta Asya ve Doğu Avrupa step kuşağında MÖ 4. binyıldan Orta Çağ’a kadar yaygın biçimde kullanılmıştır. Kurganların içinde genellikle at koşum takımları, silahlar, altın süsler ve yiyecek kapları bulunmaktadır.
Kurganların Dinî ve Kültürel Önemi
Eski Türk ve İran kökenli toplulukların ölüm sonrası hayata inançlarını yansıtan kurganlar, savaşçı aristokrasisine ait bireylerin gömüldüğü anıtsal yapılardır. İslamiyet’ten önce bu törenlerde at kurban edildiğine ve ölünün atıyla birlikte gömüldüğüne dair arkeolojik kanıtlar mevcuttur. Kurgan geleneği Türklerin İslamiyet’i benimsemesiyle büyük ölçüde terk edilmiştir.
Sık Sorulan Sorular
Kurganlar nerede bulunur?
Kazakistan, Moğolistan, Sibirya, Ukrayna steplerinde yoğun olmak üzere tüm Orta ve İç Asya bozkırlarında yaygındır.
En bilinen kurgan örneği nedir?
Kazakistan’daki Esik Kurganı, içinden çıkan altın elbiseli savaşçıyla İskit dönemi kurganlarının en önemli örneğidir.
İlgili kavramlar: Gök Tanrı, Eski Türk Dini, Tümülüs
Bu kavramı sınav formatında pekiştirmek için soru çöz veya özet ders notlarına göz at.