Beytülmal, İslam devlet geleneğinde kamu gelirlerini toplayan ve toplumun ihtiyaçlarına harcayan devlet hazinesi kurumunun adıdır.
Kavramın Tanımı ve Tarihi
Beytülmal (بيت المال), Arapçada “mal evi” yani devlet hazinesi demektir. İlk İslam devletinde Hz. Ömer döneminde kurumsal bir yapıya kavuşan beytülmal, İslam toplumunun ortak mülklerini yönetmek ve gelir-gider dengesini sağlamak amacıyla oluşturulmuştur.
Zekât gelirleri, ganimet payları (beşte biri), cizye, haraç ve diğer kamu gelirleri beytülmale aktarılırdı. Hicri 2. yüzyıldan itibaren her şehirde ayrı beytülmal kurulmuş; böylece merkezi ve yerel düzeyde müstakil hazineler oluşmuştur.
İşlevi ve Harcama Alanları
Beytülmal, salt bir vergi deposu değil; toplumsal dayanışmanın kurumsal ifadesiydi. Buradan ordu maaşları ödenir, altyapı inşaatları finanse edilir, fakirlere yardım dağıtılır ve devlet memurları ücretlendirilirdi.
Öksüz, dul ve kimsesiz vatandaşların geçimi beytülmal aracılığıyla sağlanırdı. Sahipsiz ölen kimselerin mirası da -mirasçı bulunmadığında- beytülmale aktarılırdı. Bu işleyiş, İslam sosyal refah anlayışının erken dönemdeki kurumsal tezahürü olarak değerlendirilir.
Sık Sorulan Sorular
Beytülmal günümüzdeki hangi kuruma benzer?
İşlevsel olarak hazine ve maliye bakanlığına benzer; aynı zamanda sosyal yardım fonu özelliği de taşır.
Beytülmali kim yönetirdi?
Halife ya da valiler adına atanan, güvenilir ve hesap bilen görevliler (amil) tarafından yönetilirdi.
İlgili kavramlar: Zekât, Haraç, Cizye, İslam
Bu kavramı sınav formatında pekiştirmek için soru çöz veya özet ders notlarına göz at.