İrade Nedir?

Kelam ilminde irade, Allah’ın sübuti sıfatları arasında yer alır. Allah’ın iradesi ezelidir ve O’nun dilediği her şey olur, dilemediği hiçbir şey olmaz. Kader ve kaza inancına göre evrendeki her şey Allah’ın ilmi ve iradesiyle gerçekleşmektedir. Bu sıfat, Allah’ın yaratmada belirli bir vakti ve biçimi tercih etmesi anlamında da değerlendirilmiştir. Eşarî ve Mâtürîdî kelam okulları irade sıfatının yorumunda ince ayrımlarla birbirinden ayrılır.

Kelam tarihinde en tartışmalı meselelerden biri insanın iradesinin kapsamıdır. Mu’tezile, insanın kendi eylemlerini yaratan bir iradeye sahip olduğunu savunmuştur. Eşarîler ise iradenin Allah tarafından yaratıldığını, insanın ise kesb yoluyla bu iradeye ortak olduğunu ileri sürmüştür. Mâtürîdîler insanın cüz’î iradesini daha belirgin biçimde tanımlamış ve iradenin gerçek anlamda insana ait olduğunu kabul etmiştir. Bu tartışmalar kader, sorumluluk ve azap gibi teolojik meselelerle doğrudan ilişkilidir.

İnsanın iradesi var mıdır?

Sünnî akîdeye göre insan cüz’î bir iradeye sahiptir ve bu irade ile yaptıklarından sorumlu tutulur.

Allah'ın iradesi ile insanın iradesi çelişir mi?

İslam kelamında Allah’ın külli iradesi her şeyi kapsar; ancak insan bu sınır içinde cüz’î iradesiyle tercih yapar ve bu tercihten sorumlu olur.