Melamet, tasavvuf geleneğinde nefsi kınamak ve ibadetleri gizleyerek riyadan kaçınmak amacıyla insanların kınamasını göze almayı esas alan manevi tutumu ifade eden kavramdır.
Melametin Tasavvuftaki Anlamı
Melamet, Arapça ‘levim’ yani kınama kökünden türemiş olup nefsi kınama anlamı taşır. Melami anlayışında sûfî, ibadeti ve güzel hallerini gizler; hatta bazı davranışlarıyla insanların kınamasını üzerine çekerek nefsin büyüklenme ve gösteriş hastalığından arınmayı hedefler. Bu tutum, Kur’an’ın ‘kınayanın kınamasından korkmayan’ vasıftaki kulları öven Mâide 54. ayetinden ilham almıştır. Melamiyet, başta Horasan olmak üzere erken dönem tasavvuf çevrelerinde IX. yüzyıldan itibaren şekillenmiştir.
Melamilik ve Eleştiriler
Tasavvuf tarihinde Melamiyet sistematik bir ekol olarak özellikle Osmanlı döneminde Hamzavi Melamileri aracılığıyla varlık göstermiştir. Bu çevrelerin dışarıdan şeriat kurallarına riayet etmeyen aşırı yorumlar içerdiği dönemde zaman zaman tepki çekmiştir. Büyük tasavvuf imamları melameti, riyadan kaçınma gibi olumlu bir hedef olarak kabul etmekle birlikte kasıtlı olarak şeriatı çiğner görünmeyi asla meşru saymamıştır.
Sık Sorulan Sorular
Melamet ile riya arasındaki ilişki nedir?
Melamet, riyadan yani gösterişten kaçınmak için benimsenen bir tutumdur; ibadetlerin gizlenmesi bu hedefin aracı olarak görülmüştür.
Melamilik bir tarikat mıdır?
Melamilik örgütlü bir tarikat yapısından ziyade manevi bir anlayışı ifade eder; ancak bazı dönemlerde Hamzavi Melamihanesi gibi yapılanmalar oluşmuştur.
İlgili kavramlar: Riya, Nefs, Takva
Bu kavramı sınav formatında pekiştirmek için soru çöz veya özet ders notlarına göz at.