Cüzi irade, insana Allah tarafından verilen sınırlı ve kısmi seçim gücüdür; kulun fiillerinde tercih yapabilmesini sağlayan bu irade, külli iradenin karşıtıdır.
Cüzi İradenin Tanımı
Kelam ilminde irade, bir fiili yapmayı ya da yapmamayı tercih eden güç olarak tanımlanır. Allah’ın iradesi mutlak, sınırsız ve her şeyi kuşatan külli iradedir. Buna karşılık insana bahşedilen irade sınırlı, göreceli ve kısmidir; bu yüzden “cüzi irade” adını alır. İnsan bu irade aracılığıyla eylemlerinde yönelim sahibi olur ve ahlaki sorumluluk taşır.
Cüzi İrade ve Sorumluluk
Ehl-i Sünnet kelamcılarının büyük çoğunluğuna göre insan, cüzi iradesiyle fiilini “kesb” eder yani kazanır; fiili yaratan ise Allah’tır. Bu anlayış, insanın sorumluluğunu ortadan kaldırmadan ilahi kudretin her şeyi kapsamasını açıklar. Mu’tezile mezhebi ise insanın kendi fiilini yarattığını savunmuş, bu görüş Ehl-i Sünnet tarafından benimsenilmemiştir. Cüzi irade, sevap ve günahın temelini oluşturur; iradesiz yapılan eylemler dinen hesaba katılmaz.
Sık Sorulan Sorular
Cüzi irade neden önemlidir?
İnsan fiillerinde ahlaki sorumluluğun temelini oluşturduğu için önemlidir.
Cüzi irade ile külli irade arasındaki fark nedir?
Külli irade Allah’a ait mutlak iradetir; cüzi irade ise insana verilen sınırlı seçim gücüdür.
Cüzi irade olmadan günah olur mu?
Ehl-i Sünnet’e göre irade kullanılmadan gerçekleşen eylemler dinen hesaba katılmaz.
İlgili kavramlar: Cüzi, İrade, Kesb, Kader
Bu kavramı sınav formatında pekiştirmek için soru çöz veya özet ders notlarına göz at.