Külli irade, kelam ilminde Allah’ın her şeyi kuşatan, kayıtsız ve koşulsuz irade sıfatını tanımlarken kullanılan kavramdır; cüzî irade ise beşerin sınırlı tercih gücünü ifade eder.
Külli İradenin Anlamı
İslam kelam geleneğinde irade kavramı Allah’a ve insana farklı biçimlerde nispet edilir. Allah’ın iradesi küllîdir; yani sınır tanımaz, engellenmez ve yarattığı her şeyi kapsar. Hiçbir şey Allah’ın iradesinin dışında gerçekleşmez; bu anlayış İslam’ın kader inancının temel çerçevesini oluşturur. Külli irade kavramı özellikle Eş’arî kelamında belirgin biçimde işlenmiştir.
Külli İrade ile İnsan İradesi
Külli iradenin karşısında insana atfedilen cüzî irade yer alır. Mâtürîdî geleneğinde insanın cüzî iradesi gerçek bir tercih gücüdür ve bu güçle eylemden önce yapılan seçim “kesb” kavramıyla açıklanır. Eş’arî geleneğinde ise insanın iradesi daha ziyade Allah’ın yaratmasıyla gerçekleşen bir eyleme eşlik eden nispî bir yönelimdir. Her iki ekol de insanın irade ve sorumluluğunu kabul eder.
Sık Sorulan Sorular
Külli irade sadece Allah'a mı özgüdür?
Evet; sınırsız ve koşulsuz külli irade yalnızca Allah’a aittir. İnsanın iradesi sınırlı olduğundan cüzî olarak adlandırılır.
Külli irade kader ile nasıl ilişkilidir?
Allah’ın külli iradesi kader inancının temelini oluşturur; her şey Allah’ın bilgisi, iradesi ve yaratmasıyla gerçekleşir.
İlgili kavramlar: Külli, Kader, Kesb, İrade
Bu kavramı sınav formatında pekiştirmek için soru çöz veya özet ders notlarına göz at.