Külli, İslam felsefesi ve mantık ilminde bütüne, tüme ya da genel kavrama ait olan şeyi niteleyen; cüzîye yani tikele karşıt olarak kullanılan felsefi bir terimdir.
Külli Kavramının Tanımı
Arapçada “küll” (bütün, tüm) kökünden gelen külli kelimesi, Aristoteles mantığının İslam filozoflarına aktarılmasıyla birlikte İslam ilim geleneğinde de yaygınlaşmıştır. Mantık ilminde külli, birden fazla bireysel örneğe uygulanabilen tümel kavramları tanımlar; “insan”, “canlı”, “renkli” gibi kavramlar küllîdir. Buna karşıt olan cüzî ise bireysel ve tekil varlıkları işaret eder.
Külli Kavramının İslam Düşüncesindeki Yeri
İslam kelamı ve felsefesinde küllî-cüzî ayrımı özellikle irade, ilim ve kudret gibi ilahi sıfatların tartışılmasında belirleyici bir rol üstlenmiştir. Allah’ın ilminin hem küllîleri hem de cüzîleri kapsadığı, yani hem genel yasaları hem de bireysel olayları bildiği kabul edilir. “Külli irade” terkibinde bu kavram Allah’ın genel iradesini, “cüzî irade” ise beşerin sınırlı tercihini ifade etmek için kullanılır.
Sık Sorulan Sorular
Külli ve cüzî arasındaki fark nedir?
Külli, birden fazla örneğe uygulanabilen genel kavramdır; cüzî ise tek ve bireysel varlığa işaret eder.
Allah'ın küllî ilmi ne demektir?
Allah’ın hem genel yasaları hem de tek tek bireysel olayları ve varlıkları kuşatan sınırsız ilmine atıfta bulunur.
İlgili kavramlar: Külli İrade, Cüzî İrade, İlm-i İlahi, Mantık
Bu kavramı sınav formatında pekiştirmek için soru çöz veya özet ders notlarına göz at.